Leki na nadciśnienie i cholesterol. Dlaczego przerwa w leczeniu jest groźniejsza, niż się wydaje?

Leki na nadciśnienie i statyny nie leczą choroby raz na zawsze. Kontrolują ciśnienie i stężenie cholesterolu tylko tak długo, jak są przyjmowane. Dobre wyniki to zwykle efekt działania leków, a nie dowód, że przestały być potrzebne. Nagłe odstawienie niektórych leków na serce może być groźne, a z obserwacji naukowych wynika, że przerwanie leczenia statynami wiąże się z wyższym ryzykiem zawału i udaru. O każdej zmianie w leczeniu powinien decydować lekarz.

Dlaczego leki na nadciśnienie trzeba brać codziennie?

Nadciśnienie tętnicze zwykle nie daje objawów, więc trudno zauważyć, że leczenie przestało działać. Według serwisu pacjent.gov.pl w Polsce żyje około 9,9 mln dorosłych z nadciśnieniem, czyli prawie co trzecia dorosła osoba. W 2018 roku 8,8 mln Polaków wykupiło 55,2 mln recept na refundowane leki stosowane w leczeniu nadciśnienia.

Mimo powszechności leczenia jego skuteczność pozostaje problemem. Jak omawiano w czasopiśmie „Choroby Serca i Naczyń”, w badaniu NATPOL skutecznie leczona była mniej więcej co czwarta osoba z nadciśnieniem. Jedną z przyczyn jest nieregularne przyjmowanie leków.

Najczęstszy scenariusz jest prozaiczny: kończy się opakowanie, a wizyta u lekarza jest dopiero za kilka tygodni. Wtedy warto od razu zadbać o kontynuację. Jeśli stan zdrowia jest stabilny, a lek był wcześniej przepisany, receptę można uzyskać także podczas teleporady, np. w serwisie medtop.pl. Lekarz oceni wtedy, czy kontynuacja jest bezpieczna, czy potrzebna jest wizyta osobista.

Co się dzieje po odstawieniu leków na nadciśnienie?

Po odstawieniu leków ciśnienie zwykle wraca do wcześniejszych, zbyt wysokich wartości, a wraz z nim rośnie obciążenie serca, naczyń krwionośnych, nerek i mózgu. Ponieważ nadciśnienie często nie boli, pacjent może przez długi czas nie zdawać sobie sprawy z problemu.

Przy niektórych lekach ryzyko jest szczególnie duże. Ulotki leków z grupy beta-adrenolityków, takich jak metoprolol, wyraźnie zastrzegają, że nie należy nagle przerywać leczenia ani samodzielnie zmieniać dawkowania bez porozumienia z lekarzem. U osób z chorobą wieńcową nagłe odstawienie może nasilić dolegliwości ze strony serca. Jeśli z jakiegoś powodu trzeba zakończyć terapię, lekarz zaplanuje, jak zrobić to bezpiecznie.

Czy można odstawić statyny?

Statyny obniżają stężenie cholesterolu LDL i zmniejszają ryzyko zawału serca oraz udaru mózgu. To leki zwykle przyjmowane długoterminowo, a decyzję o ich odstawieniu powinien podjąć lekarz.

Dobrze pokazuje to francuskie badanie opublikowane w 2019 roku w „European Heart Journal”. Objęło 120 173 osoby w wieku 75 lat, które przyjmowały statyny w ramach profilaktyki, bez wcześniejszej choroby serca. U osób, które przerwały leczenie na co najmniej trzy miesiące, ryzyko hospitalizacji z powodu zdarzenia sercowo-naczyniowego było o 33 proc. wyższe niż u kontynuujących leczenie. Ryzyko incydentów wieńcowych wzrosło o 46 proc., a mózgowo-naczyniowych, takich jak udar, o 26 proc.

Jeśli statyny powodują dolegliwości, np. bóle mięśni, nie należy ich odstawiać na własną rękę. Warto porozmawiać o tym z lekarzem, który może zmienić dawkę, lek lub zlecić badania.

Dlaczego pacjenci przerywają leczenie i jak temu zapobiec?

Najczęstsze powody to brak objawów, przekonanie, że „ciśnienie już jest dobre”, działania niepożądane, zapominanie o tabletkach i zwykły brak recepty. Kilka prostych rozwiązań pomaga ograniczyć ryzyko przerwy:

• poproś lekarza o e-receptę na dłuższy okres. Przy chorobach przewlekłych e-recepta może być ważna 365 dni, z lekiem na maksymalnie 360 dni kuracji,
• ustaw przypomnienia o lekach w aplikacji mojeIKP,
• sprawdź, czy Twoja przychodnia pozwala zamawiać recepty na leki stałe przez Internetowe Konto Pacjenta,
• zamawiaj kolejną receptę z wyprzedzeniem, zanim skończy się ostatnie opakowanie,
• mierz ciśnienie w domu i zapisuj wyniki, żeby pokazać je lekarzowi.

Kiedy trzeba pilnie skontaktować się z lekarzem?

Kontakt z lekarzem jest potrzebny, gdy pomiary ciśnienia wyraźnie odbiegają od zwykłych wartości, gdy pojawiły się nowe objawy albo działania niepożądane leków. Wtedy samo przedłużenie recepty nie wystarczy.

Bardzo wysokie ciśnienie połączone z silnym bólem głowy, bólem w klatce piersiowej, dusznością, zaburzeniami mowy lub widzenia albo osłabieniem jednej strony ciała wymaga natychmiastowej pomocy. W takiej sytuacji trzeba zadzwonić pod numer alarmowy 112.

Informacje aktualne na październik 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.